Censuur op social media, hoe zit dat juridisch?

Social media platformen

Social media platformen (als Instagram, Facebook, YouTube, LinkedIn, enzovoorts) zijn al enige tijd actief bezig met het verwijderen van content over COVID-19 die schadelijk zou kunnen zijn voor de volksgezondheid. 

Waar social media platformen in het verleden zich liever niet al te veel bemoeiden met het filteren van content en zich liever afzijdig hielden, wordt er momenteel ontzettend veel content gecensureerd. 

Dit heeft onder andere te maken met het feit dat de Europese Commissie aan de platformen heeft verzocht om actief op te treden tegen desinformatie. 

Zo heeft YouTube nu in haar ‘Beleid tegen misleidende medische informatie over COVID-19’ het volgende staan:

YouTube staat geen content toe die misleidende medische informatie verspreidt die in strijd is met de medische informatie over COVID-19 van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) of lokale gezondheidsautoriteiten. 

én bijvoorbeeld:

Content waarin wordt geclaimd dat mondkapjes geen rol spelen in de voorkoming van besmetting met of verspreiding van COVID-19.

Private partijen vs. overheid

Goed, hoe zit dit nou precies. Mogen social media platformen zomaar berichten verwijderen die een ander geluid laten horen over COVID-19 / de anti-corona maatregelen?  

Laten we vooropstellen dat platformen, als private bedrijven, in principe zelf hun regels mogen bepalen. De hamvraag is alleen of ze daarbij rekening moeten houden met grondrechten, als ‘de vrijheid van meningsuiting’? 

Even een opfrisser: het recht op vrijheid van meningsuiting is een fundamenteel grondrecht en van essentieel belang in een democratische samenleving. Geen vrijheid van meningsuiting = geen democratie. Zo moeten in principe ook beledigende, schokkende en verontrustende informatie en ideeën worden beschermd. Je moet dus tegen een stootje kunnen in een democratische samenleving. 

Grondrechten zijn in de EU echter geen ‘absolute’ rechten. Zelfs een fundamenteel recht als de vrijheid van meningsuiting kan dus worden beperkt. ‘Hate speech’ wordt bijvoorbeeld niet beschermd. 

Geen directe werking grondrechten

In de EU is het ook zo dat grondrechten geen directe werking hebben tussen private partijen. Grondrechten zijn in principe namelijk gemaakt om de burger tegen de (te machtige en hebberige) overheid te beschermen. Een privaat bedrijf zoals YouTube hoeft dan ook niet te garanderen dat jij jouw grondrecht op de vrijheid van meningsuiting kan uitoefenen. Grondrechten hebben echter wel zogenaamde ‘indirecte werking’ (volg je het nog?). Platformen moeten namelijk wel redelijk & billijk handelen. En wat precies redelijk & billijk is, kan worden ingekleurd door – bijvoorbeeld – het grondrecht op vrijheid van meningsuiting. 

Platformen kunnen de grondrechten dus niet helemaal naast zich neerleggen, maar heel veel hoeven ze er, vanuit een juridisch perspectief, eigenlijk niet mee te doen.

Dat iets juridisch mag, betekent nog niet dat het altijd even wenselijk is (huh, hoor je het nou goed, zegt een jurist dit?). Daarbij is het van belang dat platformen, in relatief korte tijd, een ongekende machtige positie hebben verworven. Het is de vraag of de wetgever dergelijke ontwikkelingen nog wel goed kan bijhouden. 

Vragen & kanttekeningen:

  • Alhoewel grondrechten zijn gemaakt om ons te beschermen tegen de overheid, zijn het tegenwoordig vaak private partijen (zoals Facebook ) die onze vrijheid van meningsuiting aan banden legt. Wat moeten we nou met dit soort private censuur? Het klinkt natuurlijk logisch dat private partijen niet onze grondrechten hoeven te beschermen (grondrechten zijn immers geschreven voor de relatie burger-staat), maar wat als private partijen invloedrijker zijn / worden dan overheden? Wat dacht je van Twitter die oud-president Trump de mond snoerde? 
  • Het censureren van content die niet in lijn is met de WHO / lokale gezondheidsautoriteit, gaat (errug) ver. Alhoewel we natuurlijk hopen dat de experts van het WHO / lokale gezondheidsautoriteit, goed hun werk doen, betekent dit niet dat ze feilloos zijn. Zo past de WHO regelmatig haar website aan, maar ook de Nederlandse overheid heeft haar beleid meerdere malen moeten bijstellen (“groepsimmuniteit? de (on)zin van mondkapjes?”). Er bestaat dus, juist ook onder experts, ongelofelijk veel onenigheid over, bijvoorbeeld, de noodzaak van lockdowns. Is het in dit licht wenselijk dat constructieve kritiek, meningen, twijfels, enzovoorts, gecensureerd worden? 
  • Social media platformen zijn niet heel erg goed in het filteren van content. Berichten worden te pas en te onpas verwijderd. In andere woorden: er worden echt niet alleen maar berichten gecensureerd over ‘satan bloeddrinkende elite(s)’. Komische / satirische filmpjes die de corona-maatregelen op de schop nemen worden verwijderd, maar ook kritische berichten van hoogleraren, desundige(n), artsen, juristen worden verwijderd. Is dit wenselijk?
  • Grondrechten hebben geen directe werking. Social media platformen hoeven, als private partijen, dus niet heel veel te doen met onze grondrechten. Tegelijkertijd bemoeien lidstaten zich wel degelijk met wat we allemaal op social media verspreiden (het is immers de Europese Commissie die aan de platformen heeft verzocht om desinformatie tegen te gaan). Is dat dan eigenlijk nog wel private censuur? 

Juristen hebben ook een mening

En even voor de transparantie (ook juristen hebben een mening natuurlijk): wij schrikken op kantoor van de censuur die momenteel plaatsvindt. Vooralsnog zijn we van mening dat dergelijke private censuur, een gevaarlijke ontwikkeling inhoudt die meer van onze aandacht nodig heeft. 

Ik ben op zoek naar..

Nieuwsbrief ontvangen?

*Je kan je op elk moment afmelden voor onze nieuwsbrief (die we max. 1 keer per maand versturen). Jouw persoonsgegevens gebruiken wij alleen om de nieuwsbrief aan je op te sturen. In onze privacyverklaring lees je hier meer over. 

Volg je ons?

Wil je onze nieuwbsrief ontvangen?

*Je kan je op elk moment afmelden voor onze nieuwsbrief (die we max. 1 keer per maand versturen). Jouw persoonsgegevens gebruiken wij alleen om de nieuwsbrief aan je op te sturen. In onze privacyverklaring  lees je hier meer over. 

Even kennismaken.
Wil je een offerte aanvragen, een korte juridische vraag stellen, een samenwerking voorstellen of gewoon even kennismaken? Neem dan gerust contact met ons op. Natuurlijk is het eerste contact altijd vrijblijvend. Je zit echt nergens aan vast, no worries. Stuur een e-mail naar contact@spaans-spaans.com, bel ons op 020 261 9633 of neem direct contact op.
Scroll naar top